Giełda Towarowa
W każdej gospodarce opartej na zasadach wolnego rynku, giełdy towarowe są miejscem gdzie skupia się podaż i popyt i gdzie kształtuje się cena towaru. W miejscu tym dokonuje się transakcji kupna - sprzedaży towarów masowych (kawa, herbata, inne produkty rolne), kruszców (złoto, metale nieżelazne, szlachetne).
Współczesne, rozwinięte giełdy towarowe nie ograniczają się jedynie do transakcji na rynku gotówkowym towarów, ale prowadzą również handel na rynku kontraktów terminowych - futures.
W Polsce istnieje kilkanaście instytucji działających pod nazwą giełda towarowa. Większość z nich to firmy realizujące transakcje gotówkowe, zakończone dostawą towaru. Tylko nieliczne, w tym Warszawska Giełda Towarowa, są również giełdami transakcji terminowych (futures).
Transakcje futures
Kontrakt terminowy (futures) to powstałe w wyniku zawarcia transakcji giełdowej zobowiązanie pomiędzy stronami transakcji (sprzedającym i kupującym) o dostarczenie lub przyjęcie towaru giełdowego (zwanego instrumentem bazowym), w której ilość, jakość, czas dostawy, miejsce dostawy są zgodne z przyjętymi przez giełdę standardami, a cena jest negocjowana pomiędzy stronami. Instrumentem bazowym mogą być zarówno towary jak i wartości ekonomiczne, które da się wycenić w pieniądzach (waluty). Sprzedający i kupujący kontrakt terminowy może podczas sesji giełdowej anulować wcześniej zawarte przez siebie transakcje poprzez zawarcie transakcji odwrotnej.
Rynek terminowy umożliwia osobom, które chcą zarządzać ryzykiem cenowym (hedgers) przeniesienie części lub całego ryzyka na tych, którzy chcą je przejąć (speculators). Specyfika transakcji terminowych typu futures polega na tym, że celem tych transakcji nie jest efektywna dostawa towarów, ale są one zawierane dla uchronienia się przed stratami wynikającymi z wahań cen towarów giełdowych (transakcje zabezpieczające), bądź w celu wykorzystania zmian cen towarów giełdowych w czasie (transakcje spekulacyjne).
Zdecydowana większość transakcji futures nie prowadzi do rzeczywistej dostawy waloru pierwotnego. Pozycje zajmowane w tych kontraktach są zamykane, zanim osiągnięty zostanie termin realizacji. Wykonanie transakcji terminowej następuje zatem nie poprzez dostawę towaru, ale jedynie w drodze rozliczenia jej (a dokładnie: różnic cen) między kontrahentami
Rynek transakcji terminowych zapewnia możliwość wykorzystania efektu dźwigni finansowej, która pozwala zwielokrotnić potencjalne zyski. Rynki terminowe są najbardziej płynnymi rynkami finansowymi, dzięki niskim kosztom prowadzenia transakcji oraz łatwości wejścia i wycofania się z rynku.
Warszawska Giełda Towarowa
Warszawska Giełda Towarowa powstała w 1995 roku i jest wzorowana na jednej z największych giełd futures na świecie - Chicago Board of Trade, choć niektóre rozwiązania zaczerpnięto również z giełdy londyńskiej. Początkowo przeprowadzano na niej wyłącznie transakcje gotówkowe, ponieważ warunkiem rozpoczęcia zawierania transakcji terminowych było powołanie Izby Rozliczeniowej, która będąc stroną w tego typu kontraktach, ponosi odpowiedzialność za poprawną realizację umów i gwarantuje prawidłowe przeprowadzenie transakcji. Po spełnieniu tego warunku WGT rozszerzyło swoją ofertę.
Obecnie jej rynek jest podzielony na trzy sektory:
Każdy z wymienionych sektorów koncentruje się na innych instrumentach.
Instrumenty sektora walutowego:
Instrumenty sektora krótkoterminowych stóp procentowych:
Instrumenty sektora towarowego:
W jaki sposób można handlować na rynku kontraktów terminowych Warszawskiej Giełdy Towarowej SA?
Obrót kontraktami terminowymi na Giełdzie odbywa się na zasadzie wnoszenia depozytów zabezpieczających. Nie jest zatem konieczne dysponowanie w danej chwili środkami na pokrycie pełnej wartości towarów będących przedmiotem obracanych kontraktów. Zysk natomiast jest pochodną pełnej wartości towarów obracanych kontraktów.
Inwestor zamierzający kupić kontrakt terminowy na WGT powinien się zgłosić do jednego z biur maklerskich akredytowanych przy WGT SA w celu otwarcia rachunku i złożenia zlecenie kupna kontraktu terminowego.
Zakres usług świadczony przez biura maklerskie obejmuje m.in:
1) oferowanie towarów giełdowych i kontraktów giełdowych z wyłączeniem oferowania w obrębie pitu,
2) przyjmowanie zleceń nabycia lub sprzedaży towarów i kontraktów giełdowych,
3) prowadzenie rachunków kontraktów terminowych i rachunków pieniężnych służących do ich obsługi,
4) przyjmowanie zabezpieczeń finansowych transakcji zawieranych na zlecenie klientów,
5) doradztwo w zakresie obrotu giełdowego,
6) zarządzanie cudzym pakietem aktywów na zlecenie, w zakresie inwestycji dokonywanych na Giełdzie.
Przyjmując zlecenie Biuro Maklerskie, pobiera odpowiednią sumę pieniędzy z tytułu depozytu zabezpieczającego. Makler w imieniu swojego klienta przygotowuje ofertę kupna lub sprzedaży.
Jeżeli zlecenie dotyczy rynku kontraktów terminowych brokerzy Biura Maklerskiego niezwłocznie zgłaszają ofertę w picie (część parkietu przeznaczona do składania ofert dotyczących danego rodzaju kontraktu) podczas sesji rynku terminowego.
Transakcja zostaje zawarta w momencie przyjęcia oferty przez brokera reprezentującego przeciwną stronę transakcji.
Udokumentowaniem zawartej transakcji są podpisane przez brokerów reprezentujących obie strony transakcji, karty zawarcia transakcji.
Wszystkie transakcje zawarte danego dnia rejestrowane są przez Izbę Rozliczeniową, która dokonuje codziennie wyceny wszystkich otwartych pozycji, a w ostatnim dniu obrotu danym kontraktem lub w dniu zawarcia transakcji przeciwnej (np. kupno sprzedanego wcześniej kontraktu terminowego) dokonuje rozliczenia transakcji
W wyniku codziennej wyceny otwartych pozycji klient otrzymuje za pośrednictwem swego biura maklerskiego informację o przewidywanych zyskach lub stratach, natomiast w wyniku rozliczenia Izba przekazuje na rachunek klienta odpowiednią sumę pieniędzy lub obciąża jego konto suma potrzebną do pokrycia poniesionej straty.
Jak wygląda handel kontraktami terminowymi na WGT SA?
Obrót kontraktami terminowymi na parkiecie odbywa się w systemie zwanym z angielska "open-outcry". Opiera się on na brokerach parkietowych, którzy na parkiecie zgłaszają oferty kupna lub sprzedaży kontraktów lub akceptują oferty zgłaszane przez innych brokerów. Oferty są wykrzykiwane przez brokerów w taki sposób, aby dotarły do wszystkich pozostałych uczestników sesji giełdowej, zapewniając równy dostęp do rynku i tym samym optymalne warunki zawierania transakcji.
Akceptacja oferty może nastąpić bezpośrednio po jej zgłoszeniu. Powinna ona być wykrzyczana przez brokera. Zgłoszenie akceptacji przez brokera znajdującego się w picie powoduje zawarcie umowy. Bezpośrednio po zawarciu transakcji następuje jej potwierdzenie na kartach transakcyjnych przez brokerów, którzy ją zawarli.
Kiedy odbywa się handel na WGT?
Transakcje giełdowe zawierane są wyłącznie w czasie trwania sesji giełdowych. Sesje odbywają się w każdy dzień tygodnia, za wyjątkiem sobót i niedziel oraz dni ustawowo wolnych od pracy. Harmonogram obrotu dla każdego rodzaju kontraktu określa specyfikacja tego kontraktu.
Czy istnieje gwarancja bezpieczeństwa transakcji?
Nad prawidłowym rozliczeniem transakcji futures zawieranych na WGT sprawuje nadzór Izba Rozliczeniowa. Jej członkami rozliczającymi są akcjonariusze giełdy uprawnieni do uczestniczenia w procesie rozliczeń (m.in. domy maklerskie).
Izba Rozliczeniowa jest organem powołany przez giełdę towarową. Jej nadrzędnym celem jest zapewnienie bezpieczeństwa obrotu. Ponosi odpowiedzialność za poprawną realizację umów, wiarygodność transakcji, gwarantuje prawidłowe ich przeprowadzenie.
W ramach swoich zadań zapewnia przeprowadzenie rozliczeń członków Izby z tytułu transakcji giełdowych przez zagwarantowanie ich zobowiązań i wierzytelności wynikających bezpośrednio z transakcji. Do jej zadań należy również m.in. badanie stanu finansowego członków izby w zakresie terminowego wywiązywania się z zobowiązań wynikających z transakcji giełdowych.
W celu pokrycia ewentualnych strat spowodowanych niewypłacalnością członka rozliczającego tworzony jest także Fundusz Gwarancyjny.
Specyfikacje kontraktów futures
Kontrakt terminowy Dolar/Złoty
| Instrument bazowy | kurs USD/PLN |
| Kod kontraktu | US |
| Wielkość kontraktu | 10 000 USD |
| Kwotowanie | w PLN za 1 USD |
| Minimalna zmiana ceny | 0,0010 PLN/USD |
| Wartość minimalnej zmiany ceny | 10 PLN |
| Dzienny limit zmiany ceny | brak limitu |
| Miesiące wykonania | miesiąc bieżący, dwa następne oraz ostatnie miesiące trzech kolejnych kwartałów |
| Ostatni dzień obrotu | trzecia środa miesiąca wykonania; jeżeli trzecia środa miesiąca wykonania jest dniem, w którym nie odbywa się sesja giełdowa wówczas ostatnim dniem obrotu jest ostatni dzień sesyjny poprzedzający trzecią środę miesiąca. |
| Godziny obrotu | 9:15 -16:10, w ostatnim dniu obrotu kontraktem do godz. 10:30 |
| Pierwszy dzień obrotu nowej serii | czwartek po wykonaniu poprzedniej serii kontraktów |
| Tryb wykonania | rozliczenie gotówkowe w PLN do kursu średniego ogłaszanego na fixingu NBP w ostatnim dniu obrotu kontraktem o godz. 15:30 |
Kontrakt terminowy Euro FX
| Instrument bazowy | kurs EUR/PLN |
| Kod kontraktu | EU |
| Wielkość kontraktu | 10 000 EUR |
| Kwotowanie | w PLN za 1 EUR |
| Minimalna zmiana ceny | 0,0010 PLN/EUR |
| Wartość minimalnej zmiany ceny | 10 PLN |
| Dzienny limit zmiany ceny | Brak limitu |
| Miesiące wykonania | miesiąc bieżący, dwa następne oraz ostatnie miesiące trzech kolejnych kwartałów |
| Ostatni dzień obrotu | trzecia środa miesiąca wykonania. Jeżeli trzecia środa miesiąca wykonania jest dniem, w którym nie odbywa się sesja giełdowa wówczas ostatnim dniem obrotu jest ostatni dzień sesyjny poprzedzający trzecią środę miesiąca. |
| Godziny obrotu | 9:15 -16:10, w ostatnim dniu obrotu kontraktem do godz. 10:30 |
| Pierwszy dzień obrotu nowej serii | czwartek po wykonaniu poprzedniej serii kontraktów |
| Tryb wykonania | rozliczenie gotówkowe w PLN do kursu średniego ogłaszanego na fixingu NBP w ostatnim dniu obrotu kontraktem |
Kontrakt terminowy Frank Szwajcarski/Złoty
| Instrument bazowy | kurs CHF/PLN |
| Kod kontraktu | CHF |
| Wielkość kontraktu | 10 000 CHF |
| Kwotowanie | w PLN za 1 CHF |
| Minimalna zmiana ceny | 0,0010 PLN/CHF |
| Wartość minimalnej zmiany ceny | 10 PLN |
| Dzienny limit zmiany ceny | brak limitu |
| Miesiące wykonania | miesiąc bieżący, dwa następne oraz ostatnie miesiące trzech kolejnych kwartałów |
| Ostatni dzień obrotu | trzecia środa miesiąca wykonania; jeżeli trzecia środa miesiąca wykonania jest dniem, w którym nie odbywa się sesja giełdowa wówczas ostatnim dniem obrotu jest ostatni dzień sesyjny poprzedzający trzecią środę miesiąca. |
| Godziny obrotu | 9:15 -16:10, w ostatnim dniu obrotu kontraktem do godz. 10:30 |
| Pierwszy dzień obrotu nowej serii | czwartek po wykonaniu poprzedniej serii kontraktów |
| Tryb wykonania | rozliczenie gotówkowe w PLN do kursu średniego ogłaszanego na fixingu NBP w ostatnim dniu obrotu kontraktem o godz. 11:00 |
Kontrakt terminowy Euro/Dolar
| Instrument bazowy | kurs EUR/USD |
| Kod kontraktu | ED |
| Wielkość kontraktu | 50 000 EUR |
| Kwotowanie | w USD za 1 EUR |
| Minimalna zmiana ceny | 0,0001 USD/EUR |
| Wartość minimalnej zmiany ceny | 5 USD |
| Dzienny limit zmiany ceny | Brak limitu |
| Miesiące wykonania | miesiąc bieżący, dwa następne oraz ostatnie miesiące trzech kolejnych kwartałów |
| Ostatni dzień obrotu | trzecia środa miesiąca wykonania. Jeżeli trzecia środa miesiąca wykonania jest dniem, w którym nie odbywa się sesja giełdowa wówczas ostatnim dniem obrotu jest ostatni dzień sesyjny poprzedzający trzecią środę miesiąca. |
| Godziny obrotu | 9:15 -16:10, w ostatnim dniu obrotu kontraktem do godz. 10:30 |
| Pierwszy dzień obrotu nowej serii | czwartek po wykonaniu poprzedniej serii kontraktów |
| Tryb wykonania | rozliczenie gotówkowe w USD do kursu średniego obliczonego jako iloraz kursów średnich EURO oraz USD ogłaszanych w fixingu NBP w ostatnim dniu obrotu kontraktem. Zyski i straty uczestników obrotu w USD przeliczane są na złote po kursie średnim ogłaszanym w fixingu NBP w ostatnim dniu obrotu kontraktem |